Een kijkje in de studio van Lysander Klinkenberg
In gesprek met Lysander. Hij gelooft niet in architectuur die stopt bij een tekening; voor hem begint het proces pas echt wanneer het materiaal de realiteit raakt. Een gesprek over de drang om te maken en de kunst van het doorvragen.
Waarom ben je Studio Klinkenberg begonnen?
"Tijdens mijn studie Bouwkunde aan de TU Delft merkte ik dat ik niet de rest van mijn leven alleen maar achter een scherm wilde zitten tekenen. Ik wilde voelen wat ik bedacht. Dus ben ik gewoon begonnen, midden in mijn studie. Die directheid, dat je 's ochtends iets tekent en 's middags het materiaal in je handen hebt, dat is de kern van de studio geworden."
"Zij zijn de experts van hun eigen leven; ik ben de vertaler."
Waar heb je je ervaring opgedaan?
"Na mijn afstuderen in 2014 heb ik bewust plekken opgezocht waar architectuur niet alleen over bakstenen ging. Bij Buromarsille leerde ik dat een ontwerp pas slaagt als de bewoners zich er echt herkennen. Een van de meest vormende ervaringen waren de drie zomers bij Atelier van Lieshout, waar we in Duitsland een compleet kunstdorp opbouwden. Bij De Bende ontdekte ik dat ik het liefst het hele traject begeleid: van het allereerste vage idee tot de laatste schroef bij de montage."
Wat typeert jouw werk?
"Ik ontwerp op een onderzoekende, bijna eigenwijze manier. De eerste vraag van een opdrachtgever is bijna nooit de échte vraag. Iemand komt met: 'Ik wil een kastenwand'. Maar wat diegene eigenlijk wil, is rust in de chaos. Ik graaf altijd naar drie dingen: de context, de gebruiker en de toekomst. Ik blijf doorvragen tot we bij de kern zijn van wat er écht gebouwd moet worden."
Wat maakt jouw werk anders?
"Het feit dat ik zelf de werkplaats in ga. Ik kies zelf mijn materialen, ik zaag de planken en ik sta zelf op de bouwplaats. Je ontwerpt namelijk heel anders als je weet hoe hout reageert of hoe een verbinding écht voelt. Bovendien werk ik écht samen met de mensen die het gaan gebruiken. Zij zijn de experts van hun eigen leven; ik ben de vertaler."
Wat maakt Studio Klinkenberg zo bijzonder?
"De vrijheid om de schaal los te laten. Voor mij zit er geen verschil tussen een op maat gemaakt meubel en een buurtinitiatief in de openbare ruimte. Ik bouw dingen die meegroeien. Alles wat ik maak moet circulair, modulair of op zijn minst aanpasbaar zijn."
Waar word je blij van?
"Als het 'klopt'. Wanneer ik na een paar jaar ergens terugkom en zie dat een project nog steeds precies doet wat het moet doen—of zelfs op een manier wordt gebruikt die we van tevoren niet hadden voorzien. Iets maken dat een eigen leven gaat leiden, dat is het mooiste wat er is."
![](data:image/svg+xml,<svg display="block" role="presentation" viewBox="0 0 650 222" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><path d="M 42.5 75.1 C 40.1 76.1 37.3 76.6 34.1 76.6 C 30.9 76.6 28.1 76 25.4 74.7 C 22.7 73.4 20.4 71.7 18.4 69.4 C 16.4 67.1 15 64.5 13.9 61.6 L 12.6 61.4 L 0 64.6 C 1 69.5 3.1 73.9 6.2 77.7 C 9.3 81.5 13.2 84.4 17.9 86.5 C 22.6 88.6 27.8 89.6 33.6 89.6 C 39.4 89.6 45.3 88.5 49.9 86.4 C 54.6 84.3 58.2 81.3 60.7 77.6 C 63.3 73.8 64.5 69.4 64.5 64.3 C 64.5 59.2 62.7 53.6 59.1 49.7 C 55.5 45.8 50.2 42.9 43.3 41 L 28.2 37.1 C 24.5 36.1 21.8 34.8 19.9 32.9 C 18 31.1 17.1 28.8 17.1 26.2 C 17.1 23.6 18.4 20.4 20.9 18.4 C 23.4 16.4 26.9 15.4 31.2 15.4 C 35.5 15.4 39.8 16.6 43 18.9 C 46.2 21.2 48.3 24.4 49.2 28.6 L 50.5 28.8 L 62.3 26.2 C 61.4 21.3 59.5 17.2 56.7 13.6 C 53.8 10.1 50.2 7.4 45.9 5.4 C 41.6 3.4 36.7 2.5 31.3 2.5 C 25.9 2.5 20.7 3.5 16.4 5.5 C 12.1 7.5 8.7 10.3 6.4 13.9 C 4 17.4 2.8 21.6 2.8 26.3 C 2.8 31 4.7 36.8 8.4 41 C 12.1 45.2 17.5 48.3 24.6 50.2 L 39.7 54.1 C 43.2 55.1 45.9 56.4 47.6 58.1 C 49.4 59.8 50.3 62.1 50.3 65 C 50.3 67.9 49.6 69.4 48.2 71.2 C 46.8 73 44.9 74.4 42.5 75.4 Z M 110.4 76.6 L 109.8 75.3 L 103.6 75.3 C 100.5 75.3 98.1 74.5 96.5 72.9 C 94.9 71.3 94 68.9 94 65.7 L 94 39.6 L 110.4 39.6 L 110.4 27.3 L 94 27.3 L 94 11.6 L 80.3 11.6 L 80.3 27.3 L 70 27.3 L 70 39.6 L 80.3 39.6 L 80.3 67.1 C 80.3 73.4 82.1 78.4 85.6 82.1 C 89.1 85.8 93.8 87.7 99.7 87.7 L 110.5 87.7 L 110.5 76.6 Z M 153.5 87.4 C 156.7 86 159.5 84.1 161.9 81.5 C 162.6 80.7 163.3 79.9 163.9 79 L 163.9 87.6 L 176.7 87.6 L 176.7 27.4 L 163 27.4 L 163 57.8 C 163 62.6 162.1 66.4 160.4 69.2 C 158.7 72 156.6 74 154.1 75.2 C 151.6 76.4 149.1 77.1 146.7 77.1 C 144.3 77.1 141.9 76.5 139.9 75.4 C 137.9 74.2 136.4 72.5 135.4 70.1 C 134.3 67.7 133.8 64.6 133.8 60.9 L 133.8 27.4 L 120.1 27.4 L 120.1 64.8 C 120.1 70.2 121.1 74.8 123.2 78.4 C 125.3 82.1 128 84.8 131.5 86.7 C 135 88.6 138.9 89.5 143.2 89.5 C 147.5 89.5 150.4 88.8 153.6 87.4 Z M 229.7 86.8 C 232.9 85.2 235.6 83 237.9 80.4 L 237.9 87.7 L 250.8 87.7 L 250.8 1 L 250.4 0 L 237 1.7 L 237 33.8 C 234.9 31.6 232.5 29.8 229.6 28.3 C 226.1 26.5 222 25.6 217.6 25.6 C 213.2 25.6 207.3 27 202.9 29.7 C 198.5 32.4 195 36.2 192.5 41 C 189.9 45.8 188.7 51.3 188.7 57.6 C 188.7 63.9 190 69.3 192.5 74.1 C 195.1 78.9 198.5 82.6 202.9 85.4 C 207.3 88.1 212.2 89.5 217.6 89.5 C 223 89.5 226.1 88.6 229.6 86.8 Z M 204.6 67.7 C 203.2 64.8 202.4 61.4 202.4 57.5 C 202.4 53.6 203.1 50.3 204.6 47.4 C 206 44.5 208.1 42.2 210.7 40.5 C 213.3 38.8 216.3 38 219.7 38 C 223.1 38 226.3 38.8 228.9 40.5 C 231.5 42.2 233.6 44.5 235.1 47.4 C 236.6 50.3 237.4 53.7 237.4 57.5 C 237.4 61.3 236.6 64.7 235.1 67.7 C 233.6 70.6 231.5 72.9 228.9 74.6 C 226.3 76.2 223.2 77.1 219.7 77.1 C 216.2 77.1 213.4 76.3 210.7 74.6 C 208.1 73 206 70.7 204.6 67.7 Z M 273.3 18.3 C 275.7 18.3 277.7 17.5 279.5 15.8 C 281.2 14.1 282.1 12.1 282.1 9.7 C 282.1 7.3 281.2 5.3 279.5 3.5 C 277.8 1.8 275.8 0.9 273.5 0.9 C 271.2 0.9 269 1.8 267.3 3.5 C 265.6 5.2 264.8 7.2 264.8 9.5 C 264.8 11.8 265.6 14 267.3 15.7 C 269 17.4 271 18.2 273.4 18.2 Z M 266.4 27.4 L 280.1 27.4 L 280.1 87.8 L 266.4 87.8 Z M 307.1 85.5 C 311.7 88.2 317.1 89.6 323.1 89.6 C 329.1 89.6 334.6 88.2 339.2 85.5 C 343.8 82.8 347.4 79 350.1 74.2 C 352.7 69.4 354 63.8 354 57.5 C 354 51.2 352.7 45.8 350.1 40.9 C 347.5 36.1 343.8 32.3 339.2 29.6 C 334.6 26.9 329.2 25.5 323.1 25.5 C 317 25.5 311.7 26.9 307.1 29.6 C 302.5 32.3 298.9 36.1 296.2 40.9 C 293.6 45.7 292.3 51.2 292.3 57.5 C 292.3 63.8 293.6 69.4 296.2 74.2 C 298.8 79 302.5 82.8 307.1 85.5 Z M 308.1 47.2 C 309.5 44.3 311.5 42 314.1 40.4 C 316.7 38.8 319.6 38 323.1 38 C 326.6 38 329.6 38.8 332.2 40.4 C 334.8 42 336.7 44.2 338.2 47.2 C 339.6 50.1 340.4 53.6 340.4 57.7 C 340.4 61.8 339.7 65 338.2 68 C 336.8 70.9 334.8 73.2 332.2 74.8 C 329.6 76.4 326.6 77.2 323.1 77.2 C 319.6 77.2 316.7 76.4 314.1 74.8 C 311.5 73.2 309.6 70.9 308.1 68 C 306.7 65.1 305.9 61.6 305.9 57.6 C 305.9 53.6 306.6 50.2 308.1 47.3 Z M 69.3 114.9 L 69.3 113.9 L 52.5 113.9 L 18.4 152.9 L 18.4 113.9 L 4.6 113.9 L 4.6 197.6 L 18.4 197.6 L 18.4 172.2 L 29.2 160 L 55.3 197.6 L 71 197.6 L 71 196.7 L 38.4 149.7 Z M 77.7 111.6 L 77.7 197.6 L 91.4 197.6 L 91.4 110.8 L 91.1 109.9 Z M 114.3 110.8 C 111.8 110.8 109.8 111.7 108.1 113.4 C 106.4 115.1 105.6 117.1 105.6 119.4 C 105.6 121.7 106.4 123.9 108.1 125.6 C 109.8 127.3 111.8 128.1 114.2 128.1 C 116.6 128.1 118.6 127.3 120.4 125.6 C 122.1 123.9 123 121.9 123 119.5 C 123 117.1 122.1 115.1 120.4 113.3 C 118.7 111.6 116.7 110.7 114.4 110.7 Z M 107.2 137.3 L 120.9 137.3 L 120.9 197.7 L 107.2 197.7 Z M 181.5 138.3 C 178 136.4 174.1 135.5 169.8 135.5 C 165.5 135.5 162.6 136.2 159.4 137.6 C 156.2 139 153.4 140.9 151 143.5 C 150.3 144.3 149.6 145.1 149 146 L 149 137.4 L 136.1 137.4 L 136.1 197.8 L 149.8 197.8 L 149.8 167.3 C 149.8 162.5 150.7 158.7 152.4 155.9 C 154.2 153.1 156.3 151.1 158.8 149.9 C 161.3 148.7 163.8 148.1 166.2 148.1 C 168.6 148.1 171 148.7 173 149.8 C 175 150.9 176.4 152.7 177.5 155.1 C 178.5 157.5 179.1 160.6 179.1 164.4 L 179.1 197.7 L 192.8 197.7 L 192.8 160.2 C 192.8 154.8 191.8 150.3 189.8 146.6 C 187.8 143 185 140.2 181.6 138.4 Z M 264.9 138.2 L 264.9 137.3 L 247.9 137.3 L 222.9 163 L 222.9 110.8 L 222.5 109.9 L 209.2 111.6 L 209.2 197.6 L 222.9 197.6 L 222.9 181.3 L 232.1 171.8 L 249.8 197.6 L 265.1 197.6 L 265.1 196.7 L 241.2 162.5 Z M 312.8 139.6 C 308.4 136.9 303.2 135.5 297.2 135.5 C 291.2 135.5 285.9 136.8 281.4 139.5 C 276.8 142.2 273.2 145.9 270.6 150.7 C 268 155.5 266.7 161.1 266.7 167.4 C 266.7 173.7 268 179.4 270.6 184.1 C 273.2 188.9 276.9 192.6 281.5 195.3 C 286.2 198 291.6 199.4 297.7 199.4 C 303.8 199.4 309.2 198 313.9 195.1 C 318.6 192.2 322.1 188.2 324.5 183 L 313.4 178.2 L 312 178.2 C 310.6 181 308.6 183.2 306.1 184.8 C 303.6 186.4 300.8 187.3 297.8 187.3 C 294.8 187.3 291.7 186.5 289.1 184.9 C 286.5 183.3 284.4 181.2 282.8 178.5 C 281.7 176.6 281 174.6 280.7 172.5 L 325.2 172.5 L 327 170.7 L 327 168.4 C 327 161.8 325.7 156 323.2 151.1 C 320.7 146.2 317.2 142.3 312.8 139.6 Z M 282.7 155.8 C 284.1 153.2 286.2 151.2 288.8 149.7 C 291.4 148.2 294.3 147.5 297.5 147.5 C 300.7 147.5 303.1 148.2 305.4 149.5 C 307.7 150.8 309.7 152.7 311.1 155.1 C 312.2 156.8 312.8 158.8 313.2 161 L 280.8 161 C 281.1 159.1 281.7 157.4 282.6 155.8 Z M 384.2 138.3 C 380.7 136.4 376.8 135.5 372.5 135.5 C 368.2 135.5 365.3 136.2 362.1 137.6 C 358.9 139 356.1 140.9 353.7 143.5 C 353 144.3 352.3 145.1 351.7 146 L 351.7 137.4 L 338.8 137.4 L 338.8 197.8 L 352.5 197.8 L 352.5 167.3 C 352.5 162.5 353.4 158.7 355.1 155.9 C 356.9 153.1 359 151.1 361.5 149.9 C 364 148.7 366.5 148.1 368.9 148.1 C 371.3 148.1 373.7 148.7 375.7 149.8 C 377.7 150.9 379.1 152.7 380.2 155.1 C 381.2 157.5 381.8 160.6 381.8 164.4 L 381.8 197.7 L 395.5 197.7 L 395.5 160.2 C 395.5 154.8 394.5 150.3 392.5 146.6 C 390.5 143 387.7 140.2 384.3 138.4 Z M 459.7 139.6 C 455.4 136.9 450.4 135.5 444.9 135.5 C 439.4 135.5 436.5 136.4 432.9 138.2 C 430 139.7 427.6 141.6 425.5 143.8 L 425.5 110.8 L 425.1 109.8 L 411.7 111.5 L 411.7 197.6 L 424.6 197.6 L 424.6 190.2 C 426.9 192.9 429.6 195 432.8 196.7 C 436.3 198.5 440.3 199.4 444.8 199.4 C 449.3 199.4 455.2 198 459.6 195.3 C 463.9 192.6 467.4 188.8 470 184 C 472.6 179.2 473.9 173.7 473.9 167.5 C 473.9 161.3 472.6 155.7 470 150.9 C 467.4 146.1 463.9 142.4 459.6 139.6 Z M 458.1 177.5 C 456.6 180.4 454.6 182.7 452 184.4 C 449.4 186 446.4 186.9 443 186.9 C 439.6 186.9 436.5 186.1 433.9 184.4 C 431.2 182.8 429.2 180.5 427.7 177.5 C 426.2 174.6 425.5 171.2 425.5 167.3 C 425.5 163.4 426.2 160.1 427.7 157.2 C 429.2 154.3 431.2 152 433.9 150.3 C 436.6 148.6 439.6 147.8 443 147.8 C 446.4 147.8 449.4 148.6 452 150.3 C 454.6 152 456.6 154.3 458.1 157.2 C 459.6 160.1 460.3 163.5 460.3 167.3 C 460.3 171.1 459.6 174.5 458.1 177.5 Z M 528.8 139.6 C 524.4 136.9 519.2 135.5 513.2 135.5 C 507.2 135.5 501.9 136.8 497.4 139.5 C 492.8 142.2 489.2 145.9 486.6 150.7 C 484 155.5 482.7 161.1 482.7 167.4 C 482.7 173.7 484 179.4 486.6 184.1 C 489.2 188.9 492.9 192.6 497.5 195.3 C 502.2 198 507.6 199.4 513.7 199.4 C 519.8 199.4 525.2 198 529.9 195.1 C 534.6 192.2 538.1 188.2 540.5 183 L 529.4 178.2 L 528 178.2 C 526.6 181 524.6 183.2 522.1 184.8 C 519.6 186.4 516.8 187.3 513.8 187.3 C 510.8 187.3 507.7 186.5 505.1 184.9 C 502.5 183.3 500.4 181.2 498.8 178.5 C 497.7 176.6 497 174.6 496.7 172.5 L 541.2 172.5 L 543 170.7 L 543 168.4 C 543 161.8 541.7 156 539.2 151.1 C 536.7 146.2 533.2 142.3 528.8 139.6 Z M 498.7 155.8 C 500.1 153.2 502.2 151.2 504.8 149.7 C 507.4 148.2 510.3 147.5 513.5 147.5 C 516.7 147.5 519.1 148.2 521.4 149.5 C 523.7 150.8 525.7 152.7 527.1 155.1 C 528.2 156.8 528.8 158.8 529.2 161 L 496.8 161 C 497.1 159.1 497.7 157.4 498.6 155.8 Z M 591.9 137.3 L 586 137.3 C 581 137.3 576.5 138.7 572.6 141.4 C 570.7 142.7 569.1 144.3 567.7 146.1 L 567.7 137.4 L 554.8 137.4 L 554.8 197.8 L 568.5 197.8 L 568.5 166.8 C 568.5 163.3 569.1 160.3 570.4 157.7 C 571.7 155.1 573.5 153.2 575.8 151.8 C 578.1 150.4 580.8 149.7 583.9 149.7 L 591.8 149.7 L 591.8 137.4 Z M 646.5 136.7 C 647.7 136.7 648.7 136.8 649.5 137.1 L 650.1 135.9 L 650.1 124.3 C 649.7 124.1 649.1 124 648.3 124 L 645.8 124 C 642.9 124 640.2 124.8 637.9 126.3 C 635.5 127.9 633.7 130 632.3 132.7 C 631.6 134 631.2 135.4 630.8 136.9 C 628 136 624.8 135.6 621.4 135.6 C 616.5 135.6 612.1 136.5 608.4 138.3 C 604.7 140.1 601.7 142.6 599.6 145.8 C 597.5 149 596.4 152.7 596.4 156.9 C 596.4 161.1 597.5 164.8 599.6 168.1 C 600.4 169.3 601.3 170.4 602.3 171.4 C 600.7 172.5 599.3 173.7 598.2 175 C 596.3 177.4 595.4 180 595.4 183.1 C 595.4 186.2 596.2 188.2 597.8 190.3 C 597.9 190.5 598.1 190.6 598.2 190.8 C 596.8 191.8 595.7 193 594.7 194.3 C 592.7 197 591.8 200.2 591.8 203.7 C 591.8 209.3 594.1 213.6 598.7 216.8 C 603.3 219.9 609.7 221.5 617.8 221.5 L 624.3 221.5 C 632.2 221.5 638.4 219.8 643.1 216.4 C 647.7 213 650 208.4 650 202.7 C 650 197 648.2 193.7 644.6 190.6 C 641 187.6 636.1 186.1 630.1 186.1 L 615.5 186.1 C 612.9 186.1 610.9 185.6 609.6 184.7 C 608.3 183.8 607.7 182.5 607.7 180.9 C 607.7 179.3 608.2 178.4 609.3 177.3 C 609.6 177 609.9 176.7 610.3 176.5 C 613.6 177.8 617.4 178.5 621.5 178.5 C 625.6 178.5 630.8 177.6 634.5 175.8 C 638.2 174 641.1 171.4 643.2 168.2 C 645.3 165 646.4 161.2 646.4 157 C 646.4 152.8 645.3 149.1 643.2 145.9 C 642.2 144.4 641 143 639.6 141.8 C 639.9 140.9 640.3 140.1 640.8 139.4 C 642.1 137.6 644 136.8 646.5 136.8 Z M 628.6 197 C 631.3 197 633.4 197.5 635 198.6 C 636.6 199.6 637.3 201.1 637.3 203 C 637.3 204.9 636.2 207.2 634.1 208.4 C 631.9 209.6 628.7 210.3 624.4 210.3 L 616 210.3 C 611.9 210.3 609 209.4 607.2 207.7 C 605.4 205.9 604.5 203.9 604.5 201.6 C 604.5 199.3 605 198.4 605.9 196.9 C 606.1 196.6 606.3 196.3 606.5 196.1 C 608.7 196.7 611 197.1 613.6 197.1 L 628.5 197.1 Z M 630.1 164.4 C 627.9 166.4 625 167.3 621.4 167.3 C 617.8 167.3 614.8 166.3 612.6 164.4 C 610.4 162.4 609.3 159.9 609.3 156.8 C 609.3 153.7 610.4 151.2 612.6 149.3 C 614.8 147.4 617.7 146.4 621.4 146.4 C 625.1 146.4 627.9 147.4 630.1 149.3 C 632.3 151.2 633.4 153.7 633.4 156.8 C 633.4 159.9 632.3 162.4 630.1 164.4 Z" fill="rgb(0, 0, 0)" height="221.49999999999997px" id="Z9kX9SzrG" width="650.0999877929686px"/></svg>)
